9.Sınıf Tarih Ders Notları
9.Sınıf Tarih Ders Notları WORD İndir
9. SINIF DETAYLI DERS NOTU
1. ÜNİTE: GEÇMİŞİN İNŞA SÜRECİNDE TARİH
1.1. Tarih Öğrenmenin Faydaları
· Milli Bilinç ve Aidiyet: Milli bilinç, bir milletin birliğinden ve ortak duygusundan kaynaklanan duygu ve düşüncelerin idrak edilmesi yoluyla kazanılır. Vatan sevgisi, bayrak sevgisi, bağımsızlık, milli mücadele, cesaret, dayanışma, kahramanlık ve fedakârlık millî bilincin geliştirilmesine katkı sağlar.
· Atatürk'ün Görüşleri: Gazi Mustafa Kemal Atatürk, vatan topraklarının sadece güç ve silahla değil, düşünce ve milli bilinç yoluyla da korunacağını ifade etmiştir. Bu hususta:
o "Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır."
o "Yetişecek çocuklarımıza ve gençlerimize görecekleri tahsilin hududu ne olursa olsun, en evvel ve her şeyden evvel Türkiye'nin istiklaline, kendi benliğine, milli geleneklerine düşman olan unsurlarla mücadele etmek lüzumu öğretilmelidir." sözleriyle gençlerin milli tarih bilincine sahip olması gerektiğini vurgulamıştır.
· Çanakkale Şehitler Abidesi ve Simgesel Önemi: Proje mimarlarından Prof. Dr. Doğan Erginbaş abidenin anlamına dair şunları belirtmiştir:
o "Bu abide yapılmadan önce de zaten orası bir kahramanlık abidesi idi. Vatanını savunan emperyalizme karşı mücadele veren insanların, isimsiz Türk askerlerinin abidesi. Bizim yaptığımız bir semboldür. (...) Çanakkale Şehitler Abidesi, bu topraklar için vatanın her köşesinden gelerek canlarını seve seve veren atalarının ruhlarının göğe yükseldiği, gelecekte de aynı yolda hayatlarını verecek olan torunlarının kalplerinin birlikte attığı buluşma noktasıdır. Şehitler Abidesi, bu yüce duygunun sarsılmaz bir ifadesi olarak Çanakkale Boğazı girişinde 'Çanakkale Ruhunun simgesidir.'"
· Japon Eğitim Sisteminde Milli Tarih Bilinci: Japon eğitim heyetinin Turgut Özal'a aktardığına göre, gençlere milli şuur kazandırmak için hem ülkenin teknolojik üstünlükleri hem de Hiroşima ve Nagazaki gibi felaketler örnek gösterilmektedir. Japon eğitimciler Türkiye için ise şu tespiti yapmıştır:
o "Sizin Çanakkale'niz on Hiroşima eder. (...) Gençlerinizi Çanakkale'ye götürüp gezdirmelisiniz. Bölgeyi bilerek gezmeli, atalarının ne olmazları başardığını gururla görmeli, iftiharla öğrenmelidirler."
· Geçmiş ile Gelecek Arasındaki Köprü: Tarih, bugünü anlamlandırmak ve bireylere kimlik kazandırmak açısından çok önemli bir bilim dalıdır. Tarihini bilen bireyler ve toplumlar, sahip oldukları değerlerin hangi uğraşlar sonucunda kazanıldığını kavrayarak var oluşlarına anlam katar.
· Tarih Hafıza ve Kimlik İlişkisi (Kaynak E):
o "Tarih, kimliğin yaratılmasında hafızanın destekleyicisidir. Tarihçiler şimdi dikkatini tarihin kimliğin teşkilinde nasıl kullanıldığı hususuna yoğunlaştırmışlardır. Kimliğin hafızaya göre inşa edilmesinden sonra tarihe başvurulduğu yaygın bir kanaattir."
· Çok Yönlü Düşünme Becerisi: Tarih, insanın sorgulama, yorumlama ve empati kurma becerilerini geliştiren çok yönlü bir çalışma alanıdır. Her olay o günün siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik koşullarına göre değerlendirilmelidir.
· Tarih Okumanın İyileştirici Yönü (Kaynak I):
o "Tarih hakkında bilgi edinmek çoğu zaman eğlenceli olabilir. Çünkü her bir tarih kitabı, bir döneme, bir olaya ve bazı kişilere odaklıdır. Her birinde bir hikâye vardır. (...) Bazen güncel sorunlardan kaçmak için tarihe sığınırız. Orada ideal kişilikler ve iyi işleyen sistemler görmek, kimliğimizle ilişkili zaferler ya da başarılara tanık olmak her zaman keyiflidir. Bazıları için geçmişle ilgili hikâyeler okumak sanıldığı gibi sadece keyifli değil, aynı zamanda iyileştiricidir."
1.2. Tarihin Doğası
· Tarihin Tanımı ve Kapsamı: Tarih, tarihçilerin kanıtlara ve belgelere dayanarak yeniden kurmaya ve şekillendirmeye çalıştıkları geçmişin kurgusu ve eldeki belgelerle ortaya konan geçmişin yansımasıdır. Tarihin konusu, doğası gereği insandır (insanlardır).
· Tarihsel Bilginin Üç Temel Unsuru:
1. İnsan: Geçmişten bugüne insan faaliyetlerini konu alır.
2. Kaynak: Geçmişte yaşanmış olaylara ait izleri günümüze taşıyan eşya, mimari yapı ve yazılı metinlerdir.
3. Tarihçi: Kaynakları belirli yöntemler doğrultusunda inceleyen, sorgulayan ve yorumlayandır.
· Tarihsel Bilginin Özellikleri:
o Laboratuvar ortamında tekrar edilmesi ya da gözlem yapılması mümkün olmayan geçmiş yaşantılar üzerinden üretilir.
o Fen bilimlerinin aksine kesin yasalara değil, tarihsel olgulara dayalıdır.
o Değişkendir; elde edilen yeni bilgiler, belgeler ve farklı bakış açılarına göre değişebilir.
· Kronolojinin Önemi (Kaynak C):
o "Tarih çalışmalarında nesnel olarak ölçülebilir zaman 'kronoloji' olarak da adlandırılır ve olayları tarihlendirmek, zaman içinde bir başlangıç ve bitiş belirlemek için gerekli zamanın akışını tasvir etmek için kullanılır."
· Kanıtların Eksikliği (Kaynak E):
o "Bir olayı olduğu gibi asla yeniden yaşayamayız. Bu nedenle geçmiş olaylara ait kanıtlar her zaman eksik ve parça parçadır. Pek çoğu kaybolmuş durumdadır ve diğerleri genellikle soluk ve çarpıktır."
· İbni Haldun'un Tarih Anlayışı (İnalcık, 2010):
o Mukaddime adlı eserinde nakil ve söylentilere dayanan tarihlere güvenilemeyeceğini, çeşitli milletlerin gelişmelerini art arda sıralamanın fayda sağlamayacağını belirtmiştir. Önemli olan, nakilden önce bu gelişmenin sırrını kavramak ve eleştiri süzgecinden geçirmektir.
· Olay ve Olgu Kavramları:
o Tarihsel Olay: Belirli bir zaman diliminde meydana gelen, somut ve özel gelişmelerdir (Örn: İlk Müslümanların Mekke'den Medine'ye hicreti, James Watt'ın buhar makinesini icat etmesi).
o Tarihsel Olgu: Doğrulanabilir, belgelerle kanıtlanabilir, soyut ve genel süreçlerdir (Örn: İslamiyet'in yayılışı, Sanayi Devrimi).
· Değişim ve Süreklilik (Çiftçi ve Şimşek, 2022):
o "Tarih disiplininde değişim ve süreklilik kavramları temel zıtlıkları temsil eder. Değişim kavramı ile tarihsel olayların farklı hız ve yöne sahip süreçler sonucunda şekillendiği açıklanmaya çalışılır. Süreklilik kavramı ile ise kronolojik sıralarına göre tarihteki olaylar, dönemler, toplumlar ve bölgeler birbirine bağlı olarak açıklanır."
1.3. Tarihsel Bilginin Üretim Süreci
· Tarihe Yardımcı Bilim Dalları:
o Arkeoloji: Toprak veya su altında kalan eski uygarlıklara ait kalıntıları inceler.
o Diplomatik: Resmî belgeleri şekil ve içerik bakımından inceler.
o Coğrafya: Yeryüzünü fiziki, ekonomik, beşerî ve siyasi yönlerden inceler.
o Epigrafi: Kitabeleri ve üzerindeki yazıları inceler.
o Antropoloji: İnsanı hem biyolojik/fiziksel hem de toplumsal/kültürel yönleriyle inceler.
o Nümismatik: Eski para ve madalyaları inceler.
o Kronoloji: Olayları tarihlendirerek sıralar.
o Sosyoloji: Toplumları ve toplumsal olayların neden/etkilerini inceler.
o Heraldik: Resmî belgelerdeki mühür, arma ve özel işaretleri inceler.
o Paleografi: Geçmişte kullanılan yazı çeşitlerini ve özelliklerini inceler.
o Etnografya: Toplumların yaşayışlarını, örf ve âdetlerini inceler.
o Filoloji: Dilleri ve gelişimlerini inceler.
o Kimya: Karbon-14 yöntemiyle buluntuların yaşının belirlenmesine yardımcı olur.
· Tarihin Kaynakları Sınıflandırması:
1. Sözlü Kaynaklar: Efsaneler, destanlar, menkıbeler (Örn: Oğuz Kağan, Gılgamış, Dede Korkut).
2. Yazılı Kaynaklar: Kil tabletler, kitabeler, fermanlar, beratlar, arşiv belgeleri.
3. Sesli ve Görüntülü Kaynaklar: Resimler, fotoğraflar, filmler, haritalar.
4. Eşya ve Nesneler: Arkeolojik kalıntılar, silahlar, süs eşyaları.
o Birinci elden kaynaklar: Olayın yaşandığı dönemde oluşan özgün kaynaklar.
o İkinci elden kaynaklar: Olaydan çok sonra birinci el kaynaklara dayanılarak oluşturulan eserler.
· Tarihsel Bilginin Üretim Sürecindeki 6 Aşama (Bilgi Görseli 1.4):
1. Konu veya Sorun Belirleme: Zaman, mekân ve içerik sınırlarını belirlemek için sorular sorulur.
2. Kaynaklardan Bilgi Toplama: Kütüphane, arşiv ve müzelerden kapsamlı veri taranır.
3. Kaynağı İnceleme: Kaynağın türü, yazarı, tarihi ve dijital kimliği belirlenir; çelişki veya ön yargı olup olmadığı aranır.
4. Kaynağı Sorgulama: Sınırlılık, geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulanır.
5. Kaynağı Yorumlama: Eleştirel bakış açısıyla ana fikir ve dönemin şartları göz önüne alınarak değerlendirilir.
6. Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma: Özgün eser yazılır, uygun yerlerde atıf yapılır ve kaynakça oluşturulur (Bilimsel etik gereğidir).
1.4. Tarih Araştırma ve Yazımında Dijital Dönüşüm
· Dijital Kaynak Türleri:
o Sonradan Dijitalleştirilmiş Kaynaklar: Yazılı, basılı ve görsel kaynakların taranarak bilgisayara aktarılmış hâlidir.
o Doğuştan Dijital Kaynaklar (Born Digital): Genel ağ siteleri, e-kitaplar, çevrim içi forumlar, dijital ses kayıtları ve konum verileridir.
· Dijital Tarih Süreçleri: Sayısallaştırma (digitization), kodlama diliyle etiketleme (tagging), büyük verinin (big data) tasnif edilmesi, uzak okuma (distant reading) ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile görselleştirilmedir.
· Önemli Dijital Tarih Projeleri:
o Kültür Envanteri: Türkiye ve Balkanlardaki kültürel varlıkları haritalandıran dijital proje.
o Mektup Cumhuriyetinin Haritasını Çıkarmak: Aydınların mektuplaşma ağını ve entelektüel etkileşimini gösteren Stanford Üniversitesi projesi.
o Francis Bacon'un Altı Derecesi: 6 binden fazla ismin ilişkilerini veri madenciliğiyle araştıran proje.
o Enslaved.org: Köle ticaretine dâhil olmuş yüz binlerce kişinin verilerini içeren dijital arşiv projesi.
2. ÜNİTE: ESKİ ÇAĞ MEDENİYETLERİ
2.1. Tarım Devrimi'nin Eski Çağ'a Etkileri
· Tarih Öncesi Dönemler:
o Eski Taş Çağı (Paleolitik Çağ): Avcılık ve toplayıcılıkla geçinilmiş, mağaralarda yaşanmış, ateş kontrol altına alınmıştır. Kaba taş aletler kullanılmıştır (Örn: Yarımburgaz, Karain mağaraları).
o Orta Taş Çağı (Mezolitik Çağ): Mikrolit adı verilen küçük taş aletler kullanılmış, köpek evcilleştirilmiştir (Örn: Öküzini, Beldibi mağaraları).
o Yeni Taş Çağı (Neolitik Çağ): Tarım Devrimi gerçekleştirilmiş, yerleşik hayata geçilmiş, çömlekçi çarkı ve çanak-çömlek yapımı başlamıştır (Örn: Çatalhöyük, Hacılar, Aşıklı Höyük).
o Maden Çağları: Bakır, Tunç ve Demir çağları olarak ayrılmış; madenlerin işlenmesiyle silah ve araç gereçler gelişmiştir.
· Tarım Devrimi'nin Gerçekleştiği Üç Ana Bölge (Bağımsız Olarak):
1. Mezopotamya: Fırat ve Dicle nehirleri arasında buğday evcilleştirilmiştir.
2. Güneydoğu Asya: Sarı Irmak ve Gök Irmak havzasında pirinç (çeltik) evcilleştirilmiştir.
3. Orta Amerika: Geniş ve bereketli ovalarda mısır (teosinte bitkisinden) evcilleştirilmiştir.
· Tarım Devrimi'nin Sonuçları: Yerleşik hayata geçiş, köy ve kentlerin kurulması, artı ürün (üretim fazlası), özel mülkiyet, takas ekonomisi, toplumsal iş bölümü, sosyal sınıflar ve devlet olgusunun doğması.
2.2. Eski Çağ'da Yönetenler ve Savaşanlar
· Mezopotamya Medeniyetleri:
o Sümerler: Kent devletleri (Uruk, Ur, Lagaş) şeklinde örgütlenmiştir. Krallar ensi veya patesi unvanını taşır; başrahip, başkomutan ve başyargıç yetkilerine sahiptir.
o Akadlar: Kral Sargon tarafından kurulmuş, dünyanın ilk imparatorluğu ve daimî ordusu oluşturulmuştur.
o Asurlular: Savaş ve diplomaside sert politikalar izlemişler, saray duvarlarına acımasızlıklarını ve güçlerini gösteren rölyefler yaptırmışlardır.
o Babilliler: En önemli hükümdarı Hammurabi'dir; merkeziyetçi mutlak krallık anlayışı hâkimdir.
· Mısır Medeniyeti: Nil Nehri etrafında kurulmuştur. Tanrı-kral kabul edilen krallar firavun unvanını kullanmıştır. Merkezî mutlak monarşi ile yönetilmiştir.
· Anadolu Medeniyetleri:
o Hititler: Hattuşaş merkezli krallıktır. Krallar Fırtına Tanrısı'nın temsilcisi sayılır, başrahip ve başkomutandı. Pankuş adı verilen meclis bulunmaktaydı.
o İyonyalılar: Batı Anadolu'da şehir devletleri (Efes, Milet vb.) şeklinde özgürlükçü bir yapı kurmuşlardır.
o Urartular: Van (Tuşpa) merkezli, güçlü kaleler ve su kanalları inşa eden devlet.
o Frigler: Sakarya Nehri çevresinde tarım ve hayvancılığa dayalı krallık.
o Lidyalılar: Sardes merkezli, parayı bulan ve Kral Yolu'na hâkim olan devlet.
· Avrupa Medeniyetleri:
o Yunan Şehir Devletleri: Atina ve Sparta gibi polis adı verilen şehir devletlerinden oluşmuştur.
o Romalılar: Krallık, Cumhuriyet (Senato ve Konsüller) ve İmparatorluk dönemlerini yaşamış; lejyon adı verilen disiplinli ordularla küresel bir imparatorluk kurmuştur.
o Makedonlar: Büyük İskender ile Doğu ve Batı kültütünü birleştiren imparatorluk.
· Türkistan Medeniyetleri:
o İskitler (Sakalar): Atı savaşta çok iyi kullanan konargöçer süvari topluluğu.
o Asya Hunları: Teoman ve Mete Han devrinde kurulan ilk Türk devletidir. Hükümdarlar şanyü, kağan, han unvanları kullanmış; egemenlik yetkisi kut inancına dayandırılmıştır. Mete Han tarafından Onlu Sistem ve Turan (Hilal/Kurt Kapanı) Taktiği geliştirilmiştir.
2.3. Eski Çağ'da Hukuk
· Mezopotamya Hukuku:
o Urkagina Kanunları: Lagaş Kralı Urkagina tarafından hazırlanan, tarihin bilinen ilk yazılı kanunlarıdır; halkı korumayı ve hürriyeti yerleştirmeyi amaçlamıştır.
o Hammurabi Kanunları: Kısasa kısas ilkesine ve ağır cezalara (ölüm, beden bütünlüğünün bozulması) dayanan 282 maddelik kanunlardır. Sosyal sınıflar arası cezalar farklılık gösterir.
· Hitit Hukuku: Kil tabletler üzerine yazılmış 200'den fazla maddeden oluşur. Kısasa kısas yerine genellikle para cezası (tazminat) esasına dayanır. Tarımsal üretimi ve aile kurumunu korumaya yönelik hükümleri vardır.
· Roma Hukuku (12 Levha Kanunları): Soylular ile halk arasındaki mücadeleler sonucunda 12 bronz levha üzerine yazılmıştır. Modern Avrupa hukukunun temelini oluşturur; mülkiyet ve sınıf haklarını düzenlemiştir.
· Türk Töre Hukuku: Yazısız hukuk kurallarıdır. Kaynağını Gök Tanrı inancından ve geleneklerden alır; kurultaylarda belirlenmiştir. Eşit suça eşit ceza ilkesi vardır; konargöçer yaşam nedeniyle hapis cezaları en fazla 10 gündür. Ağır suçların cezası ölümdür.
· Aile ve Kadın: Mezopotamya kanunları ataerkil olup erkek lehçedir. Hititlerde kadınlar sözleşmelerle korunmuş, iş hayatına katılmıştır. Roma'da aile babanın (paterfamilias) mutlak hâkimiyetindedir. Türklerde ise aile devletin temelidir; kadın erkeğe eşittir ve sosyal hayatta aktiftir.
2.4. Eski Çağ'da İnanç, Bilim ve Sanat
· Mezopotamya: Çok tanrılı dinî inanç hâkimdir. Ziggurat adı verilen tapınaklar hem ibadet yeri hem de okul, depo ve rasathane olarak kullanılmıştır. Sümerler çivi yazısını ve ay takvimini bulmuştur. Asurlular saray duvarlarına kabartmalar (rölyef) ve kapılara lamassu heykelleri dikmiştir.
· Mısır: Çok tanrılı inanç ve firavunların tanrı-kral kabul edilmesiyle şekillenmiştir. Ölümden sonra yaşam inancıyla mumyalama tekniği gelişmiş, bu da tıp ve anatomi bilimini ilerletmiştir. Geometri, matematik ve güneş yılı esaslı takvim geliştirilmiş; resim yazısı olarak hiyeroglif ve papirüs kâğıdı kullanılmıstır.
· Anadolu:
o Hititler: "Bin tanrılı il" olarak anılırlar. Yazılıkaya açık hava tapınağında kabartmalar yapmışlardır. Çivi yazısı ve hiyeroglif kullanmışlardır.
o Urartular: Savaş tanrısı Haldi adına tapınaklar inşa etmişler; Şamran Kanalı gibi gelişmiş su mühendisliği eserleri ortaya koymuşlardır.
· Avrupa (Antik Yunan): Tanrılarını insan biçiminde düşünen çok tanrılı bir inanca sahiptirler. Olimpiyat oyunları düzenlemişlerdir. Dor, İon ve Korint düzenlerinde tapınaklar (Parthenon vb.) inşa etmişlerdir. Felsefe (Sokrates, Platon, Aristoteles), tıp (Hipokrat) ve astronomide ileri gitmişler; Fenike alfabesini geliştirmişlerdir.
· Türkistan (Hunlar ve Türkler): Gök Tanrı inancı, atalar kültü ve doğa güçlerine inanç hâkimdir. Ölenler eşyaları ve atlarıyla birlikte kurgan adı verilen mezarlara gömülmüş, üzerlerine balbal taşları dikilmiştir. Güneş yılı esasına dayalı 12 Hayvanlı Türk Takvimi hazırlanmıştır. Sanatta taşınabilir malzemeler üzerine hayvan mücadelesini işleyen Hayvan Üslubu (Animal Style) kullanılmıştır (Örn: Pazırık Halısı).
3. ÜNİTE: ORTA ÇAĞ MEDENİYETLERİ
3.1. Orta Çağ'daki Kitlesel Göçler
· Kavimler Göçü (MS 375):
o Nedenleri: Çin baskısı, kuraklık, otlak darlığı, nüfus artışı ve Türk boylarının batıya yönelmesi.
o Gelişimi: Balamir önderliğindeki Hun Türklerinin İtil (Volga) Nehri'ni geçerek önlerine çıkan Alan, Ostrogot, Vizigot, Vandal ve Frank gibi Germen kavimlerini batıya doğru itmesiyle başlamıştır.
o Sonuçları:
1. Roma İmparatorluğu 395'te Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı.
2. Batı Roma İmparatorluğu 476 yılında yıkıldı.
3. Avrupa'nın etnik yapısı değişti ve bugünkü Avrupa milletlerinin temelleri atıldı.
4. Merkezi otoritenin çökmesiyle Avrupa'da Feodalite (Derebeylik) rejimi ortaya çıktı.
5. Kilise ve Papalık güçlendi; skolastik düşünce egemen oldu.
6. Avrupa'da Türk devletleri (Avrupa Hun Devleti, Avarlar vb.) kuruldu.
· Avrupa Hun Devleti: Balamir'den sonra en parlak dönemini Attila zamanında yaşamıştır. Doğu Roma'yı vergiye bağlamış (Margus ve Anatolius antlaşmaları), Batı Roma üzerine Galya seferini düzenlemiş ve Papa'nın ricasıyla Roma'yı bağışlamıştır.
3.2. Orta Çağ'daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler
· Çin İmparatorluğu: MÖ 221'de siyasi birlik sağlanmış; Tang Hanedanlığı döneminde altın çağını yaşamıştır. Türkler ve Abbasilerle Türkistan hâkimiyeti için mücadele etmiştir.
· Sâsânî İmparatorluğu: İran'da kurulmuş; Zerdüştlük dini hâkimdir. Doğu Roma ile uzun savaşlar yapmış, İslam ordularının Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savaşlarıyla yıkılmıştır.
· Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu: Başkenti İstanbul'dur. Hristiyanlık resmî dindir. Askerî idarede Thema sistemini uygulamışlardır.
· I. ve II. Göktürk Devletleri:
o I. Göktürk (552): Bumin Kağan tarafından Ötüken merkezli kurulmuştur. İstemi Yabgu İpek Yolu'nu ele geçirmek için Sâsânîlere karşı Ak Hunları yıkmış, ardından Bizans ile ittifak yapmıştır. 582'de ikiye ayrılmış, 630'da Çin esaretine girmiştir.
o II. Göktürk (Kutluk) Devleti (682): Kutluk (İlteriş) Kağan ve Tonyukuk tarafından bağımsızlığına kavuşturulmuştur. Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları Türk edebiyatının ve tarihinin ilk yazılı belgeleridir.
· *Uygur Devleti (744): Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur. Bögü Kağan döneminde 764'te Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmiştir; tarım, mimari ve şehirleşme (Karabalgasun) alanında gelişmişlerdir.
· İslam Devletleri:
o Hz. Muhammed (sav) Dönemi (622-632): 622'de Medine'ye hicret edilmiş, Medine Sözleşmesi imzalanmıştır. Bedir, Uhud, Hendek savaşları yapılmış, Hudeybiye Antlaşması imzalanmış ve 630'da Mekke fethedilmiştir.
o Dört Halife Dönemi (632-661): Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali dönemleridir. Ridde Savaşları yapılmış, Suriye, Filistin, Mısır ve İran fethedilerek İslam devlet sınırları genişletilmiştir. Hz. Osman döneminde Zâtüssavârî deniz savaşı kazanılmıştır.
o Emevi Devleti (661-750): Muâviye tarafından Şam merkezli kurulmuştur. Saltanata dönüştürülmüştür. İstanbul iki kez kuşatılmış, İspanya fethedilmiş (Târık bin Ziyad) ancak Puvatya Savaşı (732) ile durdurulmuştur. Uygulanan mevali politikası (Arap olmayan Müslümanlara ikinci sınıf muamele) yıkılışlarında etkili olmuştur.
o Abbasi Devleti (750-1258): Ebü’l Abbas Seffah tarafından kurulmuştur. 751 Talas Savaşı ile Çin yenilgiye uğratılmış; bu savaşla Türklerin İslamiyet'e geçişi hızlanmıştır. Harun Reşid döneminde altın çağını yaşamış, Türkler için Samarra şehri kurulmuştur. 1258'de İlhanlılar tarafından yıkılmıştır.
3.3. Orta Çağ'da Ticaret Yolları
· Başlıca Ticaret Yolları:
1. İpek Yolu: Çin'den başlayarak Anadolu ve Avrupa'ya uzanan, ipek ve değerli malların taşındığı en önemli kara ticaret yoludur.
2. Baharat Yolu: Hindistan ve Güneydoğu Asya'dan başlayarak deniz yoluyla Mısır ve Akdeniz üzerinden Avrupa'ya bağlanan baharat ticaret yoludur.
3. Kürk Yolu: Güney Sibirya ve İdil-Kama nehirleri çevresinden kürk ve postların taşındığı kuzey ticaret yoludur.
· Kervansaraylar: Ticaret yolları üzerinde tüccarların güvenle konaklaması, hayvanlarının bakımının yapılması, sağlık ve ibadet ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla 30-40 kilometrelik mesafelerle (bir günlük yürüyüş mesafesi) inşa edilen yapulardır.
3.4. Orta Çağ'da Bilim, Kültür ve Sanat
· Medeniyetler Arası Etkileşim: Orta Çağ'da İslam dünyası, Eski Çağ antik bilim birikimini (Aristo, Eukleides vb.) tercüme faaliyetiyle (Beytülhikme) geliştirmiş; bu birikimi Batı dünyasına aktararak Rönesans'a zemin hazırlamıştır.
· Önemli Bilim İnsanları:
o Farabi: Mantık ve felsefe alanında çalışmış, Aristo'nun eserlerini şerh ettiği için Muallim-i Sânî (İkinci Öğretmen) olarak anılmıştır.
o İbnülheysem: Optik biliminin kurucusu kabul edilen fizikçidir (Kitâb el-Menâzır).
o İbni Sina: Tıp alanında yazdığı el-Kanun fit-Tıp eseri uzun yıllar Avrupa'da ders kitabı olarak okutulmuştur.
o Biruni: Astronomi, matematik ve coğrafya alanında çığır açan bilim insanıdır.