12.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
12.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları WORD İndir
12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI KAPSAMLI DERS NOTU
1. ÜNİTE: GİRİŞ
Bu ünitede edebiyat ile felsefe, psikoloji ve psikiyatri arasındaki yakın ilişkiler; dilin tarihî süreç içerisindeki değişimini etkileyen iç ve dış etkenler; ilk örneklerden günümüze Türkçenin önemli sözlük çalışmaları ele alınmaktadır.
1.1. Edebiyat ile Düşünce Akımları / Felsefe Arasındaki İlişki
· Ortak Payda: Felsefe ve edebiyat insanı konu alır ve her iki disiplin de araç olarak dili kullanır. Felsefe aklı ve mantığı temel alarak sistemli bir düşünce ortaya koyarken, edebiyat bu düşünceyi estetik ve sanatsal bir süzgeçten geçirerek duyguyla birleştirir.
· Örnek Metin ve Yazar Alıntısı:
o Aşık Veysel Şatıroğlu - Yıllarca Aradım Kendimi: Şiirde insan ve varlık kavramları felsefi bir bakış açısıyla sorgulanmıştır.
"Yıllarca aradım kendi kendimi / Hiçbir türlü bulamadım ben beni / Hayal mıyım rüya mı bilinmez / Hiçbir türlü bulamadım ben beni" (Aşık Veysel Şatıroğlu)
o Nihad Sami Banarlı: “Bir millet, ancak büyük bir dili ve edebiyatı olabildiği ölçüde büyük bir millettir.”
1.2. Edebiyat ile Psikoloji ve Psikiyatri Arasındaki İlişki
· İlişkinin Boyutu: Edebiyat, psikoloji ve psikiyatri insanı çevresinden koparmadan bir bütün olarak inceleyen disiplinlerdir. Yazarlar, karakterlerin ruhsal bunalımlarını, bilinçaltını ve iç dünyalarını tahlil ederken psikoloji biliminden yararlanır.
· Örnek Metin: Peyami Safa - Dokuzuncu Hariciye Koğuşu (Romanda fiziksel bir hastalık olan diz rahatsızlığının bireyin ruh dünyasında yarattığı sarsıntılar, iç konuşmalar ve psikolojik tahliller başarıyla verilmiştir).
1.3. Dilin Tarihi Süreç İçerisindeki Değişimini Etkileyen Sebepler
· Dil-Millet Bağlantısı: Dil, sosyal bir varlık olup milleti millet yapan öğelerin başında gelir; milletin tarihinin, kültürünün ve ruhunun gerçek aynasıdır.
· Değişimi Etkileyen Sebepler:
1. Dilin yapı ve işleyişinden gelen iç etkenler (Türkçenin eklemeli/sondan eklemeli bir dil olması vb.).
2. Dış etkenler (Siyasi olaylar, göçler, din değiştirmeler, komşu milletlerle yapılan ticari ve kültürel alışverişler; örneğin Türklerin İslamiyet'i kabulüyle Türkçeye pek çok Arapça ve Farsça kelimenin girmesi).
1.4. İlk Örneklerden Günümüze Türkçenin Önemli Sözlükleri
· Kâşgarlı Mahmud ve Dîvânu Lugâti't-Türk: XI. yüzyılda (1072-1077) Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin zenginliğini kanıtlamak amacıyla yazılmış ansiklopedik bir sözlüktür. İlk Türk dünya haritası ve en eski savlar (atasözleri) burada yer alır.
· Diğer Önemli Sözlükler: Mukaddimetü'l-Edeb (Zemahşerî), Codex Cumanicus, Muhakemetü'l Lugateyn (Ali Şir Nevaî), Kamus-ı Türkî (Şemseddin Sami) ve TDK Türkçe Sözlük.
2. ÜNİTE: HİKÂYE
Bu ünitede 1960 sonrası Türk hikâyeciliği, modernist ve postmodernist eğilimler ile küçürek (minimal) hikâye türü incelenmektedir.
2.1. 1960 Sonrası Türk Hikâyesi
· Genel Özellikler: Konu alanları genişlemiş; köyden şehre göç, dar gelirli kentliler, yabancılaşma, bireyin iç dünyası, bunalımlar ve geçmişle hesaplaşma temaları işlenmiştir.
· Önemli Yazarlar: Rasim Özdenören, Tomris Uyar, Ferit Edgü, Bilge Karasu, Orhan Duru, Nezihe Meriç.
· Örnek Metinler ve Yazarları:
o Rasim Özdenören - Ricat (Bireyin iç dünyası, yabancılaşma ve mekânla hesaplaşması)
o Nezihe Meriç - Giz (İç konuşma, şiirsel söyleyiş ve Akdeniz insanının doğayla bağı)
o Tomris Uyar - Ormanların Gümbürtüsü (Almanya'ya göç eden Türk işçilerinin çileli yaşamı ve vatan özlemi)
o Orhan Duru - Harita (Bilimkurgu unsurları ve postmodern anlatımla Piri Reis'in harita çizim süreci)
2.2. Küçürek (Minimal) Hikâye
· Tanımı: Sınırlı sayıda kelimeyle yazılan, yoğun anlam, şiirsel anlatım ve çarpıcı bir son barındıran modern hikâye türüdür.
· Özellikleri: Zaman ve mekân betimlemelerine yer verilmez, karakterler geliştirilmez; okurda "çığlık" etkisi yaratmayı amaçlar. Anlatılmayanlarla (ima yoluyla) anlam kazanır.
· Önemli Temsilcileri: Ferit Edgü (Bekâr, Yolda), Necati Tosuner, Rasim Özdenören.
3. ÜNİTE: ŞİİR
Bu ünitede Cumhuriyet Dönemi saf şiir, toplumcu eğilimler, Garip akımı, İkinci Yeni, dinî/metafizik anlayış, 1980 sonrası Türk şiiri ve Cumhuriyet sonrası halk şiiri incelenmektedir.
3.1. Saf Şiir (Öz Şiir) Anlayışı
· Özellikleri: Siyasi ve toplumsal içeriklerden uzak durulur; rüya, masal, mistisizm, musiki ve bireysel temalar işlenir. Biçim, ses, imge ve dil işçiliği ön plandadır. Fransız sembolizminden etkilenmiştir.
· Önemli Temsilcileri: Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar (Mavi, Mavidi Gökyüzü), Cahit Sıtkı Tarancı (Korktuğum Şey), Necip Fazıl Kısakürek (Ses), Ziya Osman Saba.
3.2. 1923-1960 Arası Toplumcu Eğilimleri Yansıtan Şiir
· Özellikleri: Materyalist dünya görüşü, halkçılık, köycülük ve hümanist düşünceyle şekillenmiştir. Fütürizm (gelecekçilik) akımının ve serbest nazmın etkisi görülür.
· Önemli Temsilcileri: Nâzım Hikmet (Yaşamaya Dair), Attila İlhan (Cazgır).
3.3. Garip Akımı (I. Yeni)
· Özellikleri: Ölçüye, kafiyeye ve şairaneliğe karşı çıkmışlardır. Günlük konuşma dilini benimsemiş, sıradan insanların yaşamını şiire taşımışlardır.
· Önemli Temsilcileri: Orhan Veli Kanık (Gün Olur), Melih Cevdet Anday (Alaturka).
3.4. İkinci Yeni Şiiri
· Özellikleri: Garip akımına tepki olarak doğmuştur. Anlam kapalılığı, soyut anlatım, zengin imgeler ve kelime oyunları esastır. Günlük konuşma dilinden uzaklaşılmıştır.
· Önemli Temsilcileri: Turgut Uyar (Çok Üşümek), İlhan Berk (Su), Cemal Süreya, Edip Cansever.
3.5. Dinî Değerleri, Geleneğe Duyarlığı ve Metafizik Anlayışı Öne Çıkaran Şiir
· Özellikleri: İslam uygarlığının estetik, mimari ve kültürel boyutlarını; metafizik duyarlılığı ve bireyin iç dünyasındaki arayışları işler.
· Önemli Temsilcileri: Sezai Karakoç (Çeşmeler), Cahit Zarifoğlu (Arzıhal).
3.6. 1960 Sonrası ve 1980 Sonrası Türk Şiiri
· 1960 Sonrası Toplumcu Eğilimler: Siyaset ve edebiyatın yakınlaştığı, barış, özgürlük ve evrensel değerlerin işlendiği dönemdir. (Önemli Temsilciler: Refik Durbaş - Acını, Adnan Yücel - Ciğer Parem).
· 1980 Sonrası Türk Şiiri: Şehirli kimliği, yabancılaşma, teknoloji-gelenek çatışması ve yoğun imge kullanımı öne çıkar. (Önemli Temsilci: Ahmet Erhan - Zeytin Ağacı).
3.7. Cumhuriyet Sonrası Halk Şiiri
· Saz eşliğinde şiir söyleme geleneği radyo, plak ve kasetlerle geniş kitlelere ulaşmıştır. Bireysel temaların yanı sıra toplumsal sorunlar da işlenmiştir.
· Önemli Temsilcileri: Âşık Şeref Taşlıova (İçinde), Abdurrahim Karakoç (Can Kurban), Zeki Ömer Defne (Selâm Olsun).
4. ÜNİTE: ROMAN
Bu ünitede Cumhuriyet Dönemi romanı (1923-1950, 1950-1980 ve 1980 sonrası dönemler), Türk dünyası edebiyatında roman ve dünya edebiyatından seçkin roman örnekleri incelenmektedir.
4.1. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında (1923-1950 Arası) Roman
· Özellikleri: Milli Mücadele, Batılılaşma, eski-yeni çatışması, Anadolu insanının yaşamı ve bireyin iç dünyası işlenmiştir. Realizm ve gözlem ön plandadır.
· Örnek Metin: Abdülhak Şinasi Hisar - Çamlıca’daki Eniştemiz (Hacı Vamık Bey'in kişiliği, geçmişe özlem ve eski İstanbul hayatı).
4.2. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında (1950-1980 Arası) Roman
· Özellikleri: Köy ve köylünün sorunları, toprak kavgaları, işçi sorunları, göç olgusu ve toplumcu gerçekçi akım ağırlık kazanmıştır.
· Örnek Metinler:
o Yaşar Kemal - Yer Demir Gök Bakır (Çukurova köylülerinin kış mevsimindeki psikolojisi, korkuları ve batıl inançları)
o Adalet Ağaoğlu - Fikrimin İnce Gülü (Almanya'ya giden işçilerin dramı, Bayram'ın iç hesaplaşması ve ilk "yol romanı" örneği)
4.3. 1980 Sonrası Türk Edebiyatında Roman
· Özellikleri: Postmodernizmin etkisiyle bireyin iç dünyası, yabancılaşma, metinlerarasılık, üst kurmaca ve gerçek-düş iç içeliği ön plana çıkmıştır.
· Örnek Metin: Bilge Karasu - Kılavuz (Gerçek ile kurmaca arasındaki sınırların belirsizleştiği, güvenilmez anlatıcının yer aldığı postmodern bir eser).
4.4. Türk Dünyası ve Dünya Edebiyatında Roman
· Türk Dünyası Edebiyatı: Cengiz Dağcı - Üşüyen Sokak (II. Dünya Savaşı yıllarında Almanların Kırım’ı işgali ve bu işgalin yarattığı trajediler).
· Dünya Edebiyatı: John Steinbeck - Gazap Üzümleri (Büyük Buhran döneminde topraklarını kaybedip Kaliforniya’ya göç eden Joad ailesinin yaşam mücadelesi ve gerçekçi betimlemeler).
5. ÜNİTE: TİYATRO
Bu ünitede 1950 sonrası Türk tiyatrosu, tarihî oyunlar, mizahi ve eleştirel tiyatro örnekleri incelenmektedir.
5.1. 1950 Sonrası Türk Tiyatrosu
· Özellikleri: Toplumsal değişimler, aile içi ilişkiler, nesil çatışmaları ve tarihî olaylar sahneye taşınmıştır. Geleneksel Türk tiyatrosu ögeleri ile Batı tiyatrosu sentezlenmiştir.
· Önemli Yazarlar: A. Turan Oflazoğlu, Haldun Taner, Necati Cumalı, Orhan Asena, Turgut Özakman.
5.2. Örnek Metinler ve Yazarları
· A. Turan Oflazoğlu - Fatih: İstanbul'un fethini, Fatih Sultan Mehmet'in kararlılığını, devlet adamları arasındaki çatışmaları şiirsel bir dille işleyen trajedi özellikli bir oyundur.
· Haldun Taner - Ayışığında Şamata: Toplumsal aksaklıkları, yozlaşmaları ve önyargıları mizahi bir dille ele alan, geleneksel tiyatro izleri taşıyan iki perdelik bir komedidir.
· Necati Cumalı - Kuyu: Kuraklıkla mücadele eden bir Anadolu köyünde Ceyhan adındaki bir gençin köyüne su getirmek için verdiği kararlı mücadeleyi ve insan-doğa çatışmasını konu alır.
6. ÜNİTE: DENEME
Bu ünitede dünya edebiyatında deneme türünün doğuşu, Cumhuriyet Dönemi'nde (1923-1960 arası ve 1960 sonrası) deneme yazarlığı ve özellikleri ele alınmaktadır.
6.1. Dünya Edebiyatında Deneme
· Tanımı ve Özellikleri: Yazarın herhangi bir konuda kesin yargılara varmadan, kişisel görüşlerini içten bir dille aktardığı yazı türüdür. İlk kez Fransız yazar Montaigne tarafından bir tür olarak ortaya konmuştur. İngiliz yazar Francis Bacon da bu türün en önemli öncülerindendir.
· Örnek Metin: Francis Bacon - Sağlığın Korunması Üstüne (İnsanın sağlıklı ve uzun bir yaşam sürmesi için dikkat etmesi gereken kurallar ve kişisel deneyimler).
6.2. Cumhuriyet Dönemi’nde (1923-1960 Arası) Deneme
· Genellikle dil, sanat ve edebiyat konuları işlenmiştir. Türkçenin saflaştırılması ve geliştirilmesi bu dönemde denemecilerin ana gündemi olmuştur.
· Önemli Yazar: Nurullah Ataç (Samimilik - Gerçek samimiyetin akıl süzgecinden geçirilmiş doğru düşünceleri savunmak olduğunu anlatan eser).
6.3. Cumhuriyet Dönemi’nde (1960 Sonrası) Deneme
· Konu alanı genişlemiş; felsefe, toplumsal yaşam, sevgi, sanat ve kültür konuları zengin bir üslupla kaleme alınmıştır.
· Örnek Metinler ve Yazarları:
o Nermi Uygur - Gönül Yüceliği (Yüce gönüllü insanların karşılıksız sevgi ve paylaşma bilinci)
o Suut Kemal Yetkin - Bir Edebiyat Müzesi (Yazarların kalıcılığını sağlayan anılar, eserler ve edebiyat müzelerinin önemi)
7. ÜNİTE: SÖYLEV (NUTUK)
Bu ünitede söylev (nutuk/hitabet) türünün özellikleri, dünya ve Türk edebiyatındaki ilk ve önemli örnekleri incelenmektedir.
7.1. Söylev Türünün Genel Özellikleri
· Tanımı: Bir topluluğa bir düşünceyi aşılamak, ortak duyguları harekete geçirmek ve insanları harekete geçirmek amacıyla coşkulu bir dille yapılan etkili konuşmalardır. Konuşmayı yapan kişiye hatip denir.
· Önemli Hatip Örnekleri: Demosthenes, Cicero, Hz. Muhammed (Veda Hutbesi), Mustafa Kemal Atatürk.
7.2. Örnek Metinler ve Dönemleri
· İslamiyet’in Kabulünden Önceki Türk Edebiyatı: Kül Tigin Yazıtı (Kök Türk Kitabeleri) – Bilge Kağan’ın Türk milletine hesap vermesi, Türk adının geçtiği ilk metin olması ve millî kimliği koruma bilinci aşılaması.
· Cumhuriyet Dönemi: Mustafa Kemal Atatürk - Nutuk (Gençliğe Hitabe bölümüyle Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini gençliğe emanet etmesi ve dikkatli olunması yönündeki uyarıları).
· İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı: I. Murad’ın Kosova Meydan Muharebesi’ndeki Konuşması (Hükümdarın askerlerine vatan sevgisi, dinî motifler ve mertlik aşılayan hitabeti).
· Diğer Önemli İsim: Hamdullah Suphi Tanrıöver - San’at ve İstikbalimiz (Bursa Sanat Okulunda yaptığı konuşmayla millî sanatlara ve tarihî mirasa sahip çıkılması gerektiği vurgusu).