11.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
11.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları WORD İndir

1.ÜNİTE: TANZİMAT EDEBİYATI

Tanzimat Dönemi'nin Tarihi ve Sosyal Arka Planı: 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile başlayan dönem, Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma hareketlerinin hız kazandığı bir süreçtir. Bu dönemde eğitim, hukuk, yönetim gibi alanlarda yenilikler yapılmaya çalışılmıştır. Edebiyat da bu değişimden etkilenmiş, yeni türler ve düşünceler ortaya çıkmıştır. Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik, özgürlük gibi fikirler Osmanlı aydınlarını etkilemiştir.

Tanzimat Edebiyatının Genel Özellikleri (1. Dönem - 1860-1876):

Amaç: Toplumu eğitmek, bilinçlendirmek ve Batılı değerleri tanıtmak. "Sanat toplum içindir" anlayışı benimsenmiştir.

Dil: Sadeleşme çabaları başlamış ancak dil henüz tam olarak halkın konuştuğu seviyeye inmemiştir. Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar yoğun olarak kullanılmaya devam etmiştir.

Konular: Vatan sevgisi, özgürlük, eşitlik, adalet, hukuk, kadın hakları, eğitim gibi toplumsal ve siyasi konular işlenmiştir.

Türler: Roman, hikaye, tiyatro, makale, eleştiri gibi Batılı edebi türler ilk kez bu dönemde örneklerini vermiştir. Şiirde ise Divan edebiyatı nazım şekilleri kullanılmaya devam etse de içerikte yenilikler görülmüştür.

Etkilenilen Akımlar: Klasisizm ve Romantizm etkili olmuştur.

Önemli İsimler: Şinasi (ilk tiyatro eseri Şair Evlenmesi, ilk özel gazete Tercüman-ı Ahval), Namık Kemal (vatanseverlik teması, Vatan Yahut Silistre), Ziya Paşa (Şiir ve İnşa, Harabat), Ahmet Mithat Efendi (halk için roman anlayışı, çok sayıda eser).

Tanzimat Edebiyatının Genel Özellikleri (2. Dönem - 1876-1896):

Amaç: II. Abdülhamit'in baskıcı yönetimi nedeniyle toplumsal konular geri plana itilmiş, bireysel duygular, melankoli, kaçış temaları ön plana çıkmıştır. "Sanat sanat içindir" anlayışı benimsenmiştir.

Dil: Dil sadeleşme çabaları yavaşlamış, sanatlı ve ağır bir dil tekrar tercih edilmiştir.

Konular: Bireysel acılar, hayaller, aşk, ölüm, doğa temaları işlenmiştir.

Türler: Romanda psikolojik derinleşme görülür. Şiirde bireysel duygusallık ön plandadır. Tiyatro eski önemini kaybetmiştir.

Etkilenilen Akımlar: Realizm ve Natüralizm etkili olmuştur. Şiirde Parnasizm ve Sembolizm'in ilk etkileri görülür.

Önemli İsimler: Recaizade Mahmut Ekrem (Araba Sevdası - ilk realist romanlardan), Abdülhak Hamit Tarhan (şiirde yenilikler, Makber), Sami Paşazade Sezai (Sergüzeşt - realist roman), Nabizade Nazım (Karabibik - ilk köy romanı), Muallim Naci (eski-yeni tartışması).

Tanzimat Dönemi'nde Önemli Edebi Türler ve İlk Örnekleri:

Roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat (Şemsettin Sami), İntibah (Namık Kemal), Araba Sevdası (Recaizade Mahmut Ekrem), Sergüzeşt (Sami Paşazade Sezai), Karabibik (Nabizade Nazım).

Hikaye: Ahmet Mithat Efendi'nin Letaif-i Rivayat serisi, Sami Paşazade Sezai'nin Küçük Şeyler.

Tiyatro: Şair Evlenmesi (Şinasi), Vatan Yahut Silistre (Namık Kemal), Afife Anjelik (Ahmet Mithat Efendi).

Makale: Şinasi'nin Mukaddime, Namık Kemal'in İntibah.

Eleştiri: Ziya Paşa'nın Şiir ve İnşa, Namık Kemal'in Tahrib-i Harabat.

Şiir: Namık Kemal'in vatansever şiirleri, Abdülhak Hamit Tarhan'ın farklı temaları işleyen şiirleri.

2.ÜNİTE: SERVET-İ FÜNÛN EDEBİYATI (1896-1901)

Servet-i Fünûn Dönemi'nin Tarihi ve Edebi Ortamı: II. Abdülhamit'in baskıcı yönetimi nedeniyle aydınlar ve edebiyatçılar özgür düşünce ortamı bulamamışlardır. Servet-i Fünûn dergisi etrafında toplanan bir grup genç edebiyatçı, Batı edebiyatını örnek alarak yeni bir edebi anlayış geliştirmişlerdir. "Sanat sanat içindir" ilkesini benimsemişlerdir.

Servet-i Fünûn Edebiyatının Genel Özellikleri:

Amaç: Estetik kaygılar ön plandadır. Sanat için sanat anlayışı benimsenmiştir. Toplumsal sorunlardan uzak durulmuştur.

Dil: Ağır, süslü ve sanatlı bir dil kullanılmıştır. Arapça, Farsça ve Fransızca kelime ve tamlamalar yoğun olarak kullanılmıştır.

Konular: Bireysel duygular, aşk, doğa, hayal kırıklığı, melankoli, kaçış temaları işlenmiştir.

Türler: Romanda psikolojik derinleşme, hikayede olay örgüsünden ziyade ruhsal çözümlemeler ön plana çıkar. Şiirde Batılı nazım şekilleri (sone, terzarima, serbest müstezat) kullanılmıştır. Tiyatro pek gelişmemiştir. Eleştiri önemli bir yer tutmuştur.

Etkilenilen Akımlar: Realizm, Natüralizm ve özellikle Parnasizm (şiirde) ve Sembolizm (şiirde) etkili olmuştur.

Önemli İsimler: Tevfik Fikret (toplumsal konulara da değinen önemli şair, Rübab-ı Şikeste), Cenap Şahabettin (ağır ve süslü dil, Tamat), Halit Ziya Uşaklıgil (roman ve hikayede başarılı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu), Mehmet Rauf (psikolojik roman, Eylül), Hüseyin Cahit Yalçın (edebi eleştiri).

Servet-i Fünûn Şiirinin Özellikleri:

Aruz Ölçüsü: Aruz ölçüsü büyük bir ustalıkla kullanılmıştır.

Batılı Nazım Şekilleri: Sone, terzarima, triyole gibi Batılı nazım şekilleri denenmiştir.

Serbest Müstezat: Divan edebiyatındaki müstezat nazım şeklinin Batılı şiir anlayışıyla serbestleştirilmiş biçimidir. Mısra uzunlukları farklı olabilir.

Ahenk: Musikiye yakın, ahenkli bir dil kullanılmıştır. Kelimelerin ses uyumuna önem verilmiştir.

Tasvir: Doğa ve duygusal durumlar etkileyici tasvirlerle anlatılmıştır.

Sembolizm ve Parnasizm Etkisi: Sembolizmde imgeler ve semboller ön plandayken, Parnasizmde biçim kusursuzluğu ve nesnel betimlemeler önemlidir.

Servet-i Fünûn Roman ve Hikayesinin Özellikleri:

Realizm ve Natüralizm Etkisi: Gerçekçi ve doğalcı bir bakış açısıyla olaylar ve kişiler anlatılmıştır.

Psikolojik Tahliller: Kişilerin iç dünyaları, ruhsal durumları derinlemesine incelenmiştir.

Ağır ve Sanatlı Dil: Roman ve hikayelerde de ağır ve süslü bir dil kullanılmıştır.

İstanbul Yaşamı: Genellikle İstanbul'un seçkin çevrelerinin yaşamı anlatılmıştır.

Teknik Kusursuzluk: Roman ve hikaye tekniği Tanzimat dönemine göre daha gelişmiştir.

Servet-i Fünûn Dönemi'nde Eleştiri: Edebi eleştiri bu dönemde önemli bir yer tutmuştur. Hüseyin Cahit Yalçın, Ali Ekrem Bolayır gibi isimler edebi tartışmalara katılmışlardır. Edebiyat ve Hukuk makalesi dönemin önemli tartışmalarından birini başlatmıştır.

3.ÜNİTE: FECR-İ ÂTİ EDEBİYATI (1909-1912)

Fecr-i Âtî Dönemi'nin Ortaya Çıkışı ve Edebi Anlayışı: Servet-i Fünûn edebiyatının ağır diline ve bireysel konularına tepki olarak ortaya çıkan kısa süreli bir edebi topluluktur. "Edebiyat ciddi ve şahsi bir iştir" sloganını benimsemişlerdir. Batı edebiyatını daha yakından takip etmeyi ve Türk edebiyatını Batı seviyesine çıkarmayı amaçlamışlardır.

Fecr-i Âtî Edebiyatının Genel Özellikleri:

Amaç: Türk edebiyatını Batı edebiyatına yaklaştırmak, yeni edebi akımları tanıtmak.

Dil: Servet-i Fünûn'a göre daha sade bir dil kullanma çabası görülse de tam olarak başarılamamıştır.

Konular: Aşk, doğa, hayal, hüzün gibi bireysel ve duygusal konular işlenmiştir. Toplumsal konulara pek değinilmemiştir.

Türler: Şiir ön plandadır. Hikaye ve romanda Servet-i Fünûn etkisi devam etmiştir. Tiyatroya önem verilmiştir.

Etkilenilen Akımlar: Sembolizm ve Empresyonizm etkili olmuştur.

Önemli İsimler: Ahmet Haşim (sembolist şiirin önemli temsilcisi, Göl Saatleri, Piyale), Yahya Kemal Beyatlı (ok şiiri, İstanbul teması), Emin Bülent Serdaroğlu (epik şiirler), Abdülhak Hamit Tarhan (bir süre bu topluluk içinde yer almıştır), Refik Halit Karay (daha sonra Milli Edebiyat'a yönelmiştir).

Fecr-i Âtî Şiirinin Özellikleri:

Sembolizm ve Empresyonizm Etkisi: Şiirde sembollerin, imgelerin ve izlenimlerin önemi artmıştır.

Aruz Ölçüsü: Aruz ölçüsü kullanılmaya devam etmiştir ancak serbest müstezat daha sık denenmiştir.

Ahenk ve Musiki: Şiirde ahenge ve musikiye önem verilmiştir. Kelimelerin ses uyumu aranmıştır.

Yeni Temalar: Aşk, doğa, hüzün gibi bireysel temaların yanı sıra egzotik ve mistik temalar da işlenmiştir.

Fecr-i Âtî Roman ve Hikayesinin Özellikleri: Roman ve hikayede Servet-i Fünûn'un etkisi devam etmiştir. Ağır dil ve bireysel konular işlenmiştir. Ancak Ahmet Haşim'in bazı hikayelerinde farklı bir üslup denemesi görülür.

Fecr-i Âtî'nin Kısa Sürmesi ve Etkileri: Topluluğun genç ve idealist üyeleri arasında görüş ayrılıkları yaşanmış ve kısa sürede dağılmıştır. Ancak Türk edebiyatında yeni bir dönemin (Milli Edebiyat) habercisi olmuştur. Özellikle Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı gibi önemli şairler yetişmiştir.

4.ÜNİTE: MİLLÎ EDEBİYAT (1911-1923)

Millî Edebiyat Dönemi'nin Ortaya Çıkışı ve Fikir Temelleri: Balkan Savaşları'nın yarattığı milli uyanış ve Türkçülük düşüncesinin güçlenmesiyle ortaya çıkmıştır. Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp'in başlattığı "Yeni Lisan" hareketi bu dönemin temelini oluşturmuştur. Amaç, milli bir edebiyat yaratmaktır.

Millî Edebiyatın Genel Özellikleri:

Amaç: Milli bir kimlik oluşturmak, Türk milletinin değerlerini, tarihini ve kültürünü yansıtmak. "Sanat millet içindir" anlayışı benimsenmiştir.

Dil: Halkın konuştuğu sade ve anlaşılır Türkçe kullanma ilkesi benimsenmiştir ("Yeni Lisan Hareketi"). Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalardan mümkün olduğunca kaçınılmıştır.

Konular: Türk tarihi, kahramanlıkları, milli mücadele, Anadolu insanının yaşamı, halk kültürü, toplumsal sorunlar işlenmiştir.

Türler: Roman, hikaye, şiir, tiyatro, makale gibi çeşitli türlerde eserler verilmiştir. Halk edebiyatı nazım şekilleri yeniden canlandırılmıştır.

Etkilenilen Akımlar: Türkçülük düşüncesi temel ideolojidir. Realizm ve zaman zaman Romantizm etkileri görülür.

Önemli İsimler: Ömer Seyfettin (milli hikayeciliğin öncüsü, Yüksek Ökçeler), Ziya Gökalp (Türkçülüğün ideologu, şiirleri), Mehmet Emin Yurdakul ("Türk şairi" olarak bilinir, milli duyguları işleyen şiirler), Halide Edip Adıvar (Kurtuluş Savaşı romanları, Ateşten Gömlek), Yakup Kadri Karaosmanoğlu (toplumsal değişimleri anlatan romanlar, Yaban), Reşat Nuri Güntekin (Anadolu insanının yaşamını anlatan romanlar, Çalıkuşu), Faruk Nafiz Çamlıbel ("Beş Hececiler"in önde gelen ismi, memleket edebiyatı), Enis Behiç Koryürek ("Beş Hececiler"), Yusuf Ziya Ortaç ("Beş Hececiler"), Orhan Seyfi Orhon ("Beş Hececiler"), Halit Fahri Ozansoy ("Beş Hececiler").

Millî Edebiyat Şiirinin Özellikleri:

Hece Ölçüsü: Aruz ölçüsü terk edilmiş, hece ölçüsü milli vezin olarak benimsenmiştir.

Halk Edebiyatı Nazım Şekilleri: Koşma, semai, varsağı gibi halk edebiyatı nazım şekilleri yeniden kullanılmıştır.

Sade Dil: Halkın konuştuğu yalın bir dil kullanılmıştır.

Milli Temalar: Türk tarihi, kahramanlıkları, vatan sevgisi, Anadolu ve insanı gibi milli konular işlenmiştir.

"Beş Hececiler": Bu dönemin önemli şairleri olan Faruk Nafiz Çamlıbel, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin ve Mehmet Emin Yurdakul hece ölçüsünü başarıyla kullanmışlardır.

Millî Edebiyat Roman ve Hikayesinin Özellikleri:

Realizm Etkisi: Gerçekçi bir bakış açısıyla Anadolu insanının yaşamı, sorunları ve milli mücadele anlatılmıştır.

Sade Dil: Halkın anlayabileceği bir dil kullanılmıştır.

Milli ve Toplumsal Temalar: Türk tarihi, milli mücadele, Anadolu'nun farklı bölgelerindeki yaşam, toplumsal sorunlar işlenmiştir.

Güçlü Gözlem: Yazarlar, Anadolu'yu yakından tanımış ve gözlemlerini eserlerine yansıtmışlardır.

Millî Edebiyatın Tiyatro ve Diğer Türleri: Tiyatroda de milli konular işlenmiş, halk tiyatrosu geleneğinden yararlanılmıştır. Makale türünde de milli fikirler ve edebiyat anlayışı savunulmuştur.

5.ÜNİTE: CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI'NA GİRİŞ

Cumhuriyetin İlanı ve Edebiyata Yansımaları: 1923'te Cumhuriyetin ilanı, Türk edebiyatında yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Milli kimlik bilinci daha da güçlenmiş, çağdaşlaşma ve modernleşme idealleri edebiyata yansımıştır.