11.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
11.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları WORD İndir

11. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DETAYLI DERS NOTU

1. TEMA: BİR DİYECEĞİM VAR!

Bu tema; kendini ifade etme becerisini kazanmayı, günlük hayatta ve iletişimde dilin işlevsel kullanımını, edebiyatın iletişimdeki yerini, geleneksel Türk tiyatrosunu (Karagöz), mektup ve dilekçe türlerini incelemeyi amaçlar.

1.1. Metin Tahlili: Karagöz Oyunu ("Yazıcı")

·        Geleneksel Türk Tiyatrosu: Meddahlık, kukla, ortaoyunu, tulûat ve Karagöz seyirlik halk oyunları arasındadır. Yazılı bir metne dayanmaz, doğaçlama (irticalen) oynanır.

·        Karagöz Oyununun Bölümleri:

1.     Mukaddime (Giriş): Hacivat'ın semai okuyup "Yâr bana bir eğlence!" diyerek perdeye gelmesiyle başlar.

2.     Muhavere (Söyleşme): Hacivat ile Karagöz'ün asıl konudan bağımsız olarak birbirlerinin sözlerini yanlış anlamalarıyla geçen karşılıklı konuşma (atışma) bölümüdür.

3.     Fasıl (Asıl Oyun): Olayın işlendiği, diğer tiplerin oyuna dâhil olduğu asıl bölümdür.

4.     Bitiş: Oyuncuların seyirciden özür dilediği ve sonraki oyunu haber verdiği kısa kapanış bölümüdür.

·        Kişilik Özellikleri:

o   Hacivat: Öğrenim görmüş, görgülü, Osmanlıcası düzgün, arabulucu ve esnek bir kişiliğe sahiptir.

o   Karagöz: Okumamış halk adamıdır; halk diliyle konuşur, yabancı sözcükleri yanlış anlayarak gülünç durumlar yaratır, özü sözü birdir.

Sanatçıyı Tanıyalım: Cevdet Kudret Solok (1907-1992)

·        İstanbul'da doğmuştur. Şiir, roman, hikâye, deneme, eleştiri ve edebiyat tarihçiliği alanlarında eserler vermiştir. Geleneksel Türk tiyatrosu (Karagöz ve Ortaoyunu) üzerine önemli araştırma ve derleme kitapları yayımlamıştır.

·        Eserleri: Sokak (Hikâye); Sınıf Arkadaşları, Havada Bulut Yok, Karıncayı Tanırsınız (Roman üçlemesi); Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman, Karagöz, Ortaoyunu (İnceleme).

1.2. Mektup Türü ve Örnek İnceleme ("Ali'ye Mektuplar" - Mehmet Kaplan)

·        Mektubun Tanımı: Uzaktaki birine bir şeyi bildirmek, haber almak, duygu veya düşünceleri paylaşmak amacıyla yazılan yazılı iletişim aracıdır.

·        Mektup Türleri:

o   Özel Mektup: Samimi bir üslupla eş, dost ve akrabalar arasında yazılır.

o   Edebî Mektup: Sanatçılar ve düşünürler arasında yazılan, edebî ve belgesel değeri olan mektuplardır.

o   İş Mektubu: Ticari işletmeler veya kişiler arasında yapılan yazışmalardır.

o   Resmî Mektup / Dilekçe: Kurumlar arası ya da vatandaşların resmî kurumlarla yazışmalarında kullanılan ciddi ve resmi yazılardır.

Sanatçıyı Tanıyalım: Mehmet Kaplan (1915-1986)

·        Eskişehir'de doğmuştur. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesini bitirmiş, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın asistanlığını yapmıştır. "Yeni Türk Edebiyatı" disiplininin kurucusudur. Edebî mektupları ile bu türün önde gelen isimlerindendir.

·        Eserleri: Şiir Tahlilleri I-II, Tanpınar'ın Şiir Dünyası, Hikâye Tahlilleri (İnceleme); Nesillerin Ruhu, Kültür ve Dil (Deneme); Ali'ye Mektuplar (Mektup).

2. TEMA: KÜLTÜR YOLCULUĞU

Bu tema; Türk dünyasındaki ortak dil ve kültür unsurlarını, Orhun Abideleri'ni, Dîvânu Lugâti't-Türk'ü, ozanlık geleneğini ve âşık atışmalarını keşfetmeyi amaçlar.

2.1. Metin Tahlili: Hikâye ("Oğulla Buluşma" - Cengiz Aytmatov)

·        Metnin Özeti: Yaşlı Çordon, yirmi yıl önce savaşta ölen oğlu Sultan'ı yitirmenin acısını içten içe yaşarken, bir gün onun yaşadığına dair inançla oğlunun görev yaptığı köye doğru uzun bir yolculuğa çıkar. Hikâye, geçmişteki acı hatıralar (Sultan'ın gönüllü olarak cepheye gidişi, tren istasyonundaki hüzünlü veda ve kızlarının babalarına gösterdiği sert tepkiler) ile şimdiki zaman arasında gidip gelen bir kurguya sahiptir. Çordon, oğlunun hatırasını yaşatmak ve onun ayak izlerini sürmek için bu kültürel ve ruhsal yolculuğu gerçekleştirir.

Sanatçıyı Tanıyalım: Cengiz Aytmatov (1928-2008)

·        Kırgızistan'da doğmuştur. Kırgız millî yazarı olarak kabul edilir. Eserlerinde aşk, özlem, dostluk, Kırgız kültürü, savaş acıları ve kahramanlık temalarını işlemiştir. Cemile hikâyesiyle dünyaca tanınmıştır. Gün Olur Asra Bedel romanında geçen efsaneyle edebiyata "mankurt" kavramını kazandırmıştır.

·        Eserleri: Cemile, Selvi Boylum Al Yazmalım, Beyaz Gemi (Hikâye); Toprak Ana, Elveda Gülsarı (Uzun Hikâye); Cengiz Han'a Küsen Bulut, Gün Uzar Yüzyıl Olur (Roman).

2.2. Orhun Abideleri (Göktürk Yazıtları / Bengü Taşlar)

·        Önemi: Türk dilinin günümüze ulaşan ilk yazılı belgeleridir. VIII. yüzyılda Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiştir. Bugün Moğolistan sınırları içerisindedir. Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.

·        Özellikleri: Söylev (hitabet) ve anı türünün özelliklerini bir arada taşır. Millî kimlik, devlet yönetimi, millet olma bilinci ve halka hesap verme (siyasetname niteliği) açısından paha biçilemez birer manifestodur.

2.3. Dîvânu Lugâti't-Türk (Kâşgarlı Mahmud)

·        Önemi: XI. yüzyılda (1072-1077) Kâşgarlı Mahmud tarafından yazılan ilk Türkçe ansiklopedik sözlüktür.

·        Amacı: Türkçenin Arapça ile boy ölçüşebilecek zengin bir dil olduğunu kanıtlamak ve Araplara Türkçeyi öğretmektir. İçerisinde Türk boylarının coğrafyasını gösteren bir dünya haritası, atasözleri (sav), savlar ve şiirler (koşuklar) barındırır.

2.4. Âşıklık Geleneği ve Âşık Atışması

·        Âşıklık Geleneği: Ozan-baksı geleneğinin İslamiyet sonrasındaki devamıdır. Âşıklar şiirlerini saz eşliğinde, doğaçlama olarak söylerler.

·        Atışma: İki veya daha fazla âşıklık geleneği temsilcisinin belirli kurallar, uyaklar (ayak) ve ezgiler çerçevesinde sözlü olarak yarışmasıdır.

3. TEMA: YAŞAMIN İZİNDE

Bu tema; edebî eserlerin yazarlarının yaşamından, duygu dünyasından ve kişilik özelliklerinden izler taşıdığını fark etmeyi, roman ve biyografi türlerini incelemeyi amaçlar.

3.1. Metin Tahlili: Roman ("Huzur" - Ahmet Hamdi Tanpınar)

·        Romanın Özeti: Eserde İstanbul, mazi, müzik, aşk ve medeniyet değişimi merkezinde Mümtaz ile Nuran'ın aşkı anlatılır. Mümtaz, hem Doğu hem Batı kültürü arasında kalmış, İstanbul'un tarihî ve manevi dokusuna derin bir hayranlık duyan bir aydındır. Nuran'la yaşadığı huzurlu anlar, geçmişin değerleri ile modern hayatın sıkıntıları arasındaki çatışmalarla örülmüştür. Roman; psikolojik derinliği, tarih bilinci ve mükemmel üslubuyla Türk romanının zirve eserlerinden biridir.

Sanatçıyı Tanıyalım: Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962)

·        İstanbul'da doğmuştur. Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Haşim'den etkilenmiştir. Şiir, roman, hikâye, deneme ve edebiyat tarihi alanlarında eserler vermiştir. Eserlerinde zaman, rüya, hayal, müzik ve sonsuzluk temalarını sembolizmin etkisiyle işlemiştir.

·        Eserleri: Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Sahnenin Dışındakiler (Roman); Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru (Hikâye); Beş Şehir (Deneme); On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi (Edebiyat Tarihi).

3.2. Biyografi ve Mehmet Akif Ersoy (Fazıl Gökçek)

·        Biyografi Türü: Tanınmış kişilerin hayatını, eserlerini, başarılarını tarafsız veya belgelere dayalı olarak anlatan öğretici metin türüdür.

·        Mehmet Akif Ersoy'un Hayatı ve Edebi Kişiliği: Fatih Sarıgüzel'de doğmuştur. Baytar Mektebi'ni bitirmiş, veteriner müfettişliği ve müderrislik yapmıştır. Millî Mücadele yıllarında Anadolu'yu dolaşarak halkı direnişe çağırmıştır. Maarif Vekâleti'nin açtığı yarışmaya para ödülünü almamak şartıyla katılmış ve İstiklal Marşı'nı yazarak millete armağan etmiştir. Şiirlerini Safahat adlı 7 kitapta toplamıştır. Toplumcu, millî ve İslâmî duyarlılığı en yüksek şairlerdendir.

3.3. Tezkire ve Usûlî (Gülşen-i Şu'arâ - Bağdatlı Ahdî)

·        Tezkirenin Tanımı: Divan edebiyatında ünlü kişilerin (özellikle şairlerin) hayatlarını ve sanatkarlıklarını anlatan eserlere verilen addır. Şair tezkirelerine "şuara tezkiresi" denir.

·        İlkler: Türk edebiyatındaki ilk tezkire Ali Şîr Nevâî'nin Mecâlisü’n-Nefâis’idir. Anadolu sahasında yazılmış ilk tezkire ise Sehî Bey’in Heşt-Bihişt adlı eseridir.

3.4. Radyo Tiyatrosu ("Direnişin Ustaları")

·        Radyo Tiyatrosunun Özellikleri: Görsel unsurlardan yoksun, temel göstergesi ses, diyalog, efekt ve müzik olan dramatik bir radyo programı türüdür. Dinleyicinin hayal gücünü harekete geçirir.

4. TEMA: HAYATIN AYNASI

Bu tema; tiyatro metinleri ile günlük yaşam arasındaki bağları kurmayı, küçürek hikâye türünü tanımayı ve edebiyatın hayata tuttuğu aynamı keşfetmeyi amaçlar.

4.1. Metin Tahlili: Tiyatro ("Ben, Mimar Sinan" - Turgut Özakman)

·        Tiyatro Türünün Genel Özellikleri: Olayların kişiler tarafından sahnede eylem, diyalog ve monologlarla canlandırıldığı edebî türdür. Perde, sahne, dekor, kostüm, jest ve mimik temel unsurlarıdır.

·        Modern Tiyatro Türleri:

o   Trajedi: Acıklı konuları işler; soylu kişiler ve tanrılar kahramanıdır; kural ve üslup katıdır.

o   Komedi: Gülünç durumları işler; halktan kişiler konudur; güldürürken düşündürür.

o   Dram: Hayatın hem acıklı hem gülünç yönlerini bir arada sunar; kuralları esnektir.

Sanatçıyı Tanıyalım: Turgut Özakman (1930-2013)

·        Ankara'da doğmuştur. Türk gençliğinin kültürel belleğini canlı tutmak amacıyla tarihsel romanlar ve tiyatro oyunları yazmıştır. Şu Çılgın Türkler romanı ile büyük ün kazanmıştır. Geleneksel ve modern Türk tiyatrosunu başarıyla sentezlemiştir.

·        Eserleri: Şu Çılgın Türkler, Diriliş-Çanakkale 1915, Cumhuriyet-Türk Mucizesi (Roman); Bütün Oyunları 1-7 (Tiyatro).

4.2. Küçürek Hikâye ("Merdiven" - Ferit Edgü)

·        Küçürek Hikâye (Minimal Öykü): Sınırlı sayıda sözcükle (genellikle birkaç cümle veya paragraf) yazılan, yoğun anlam, şiirsel anlatım ve çarpıcı bir son barındıran modern hikâye türüdür.

·        "Merdiven" Hikâyesinin Özeti: Anlatıcının merdivenlerden hızla çıkarken karşılaştığı yaşlı bir memurun "Bahtiyar ol oğlum", daha sonra yaşlıca birinin "Bu kadar koşuşma oğlum, değmez" uyarılarıyla karşılaşması anlatılır. Anlatıcı, meslek hayatında ilk kez kendinden genç bir memura yol verir ve yukarı çıkmaktan vazgeçerek "Ne işim var benim yukarda?" diyerek aşağı iner. Hayatın koşuşturmacasını, yaşlılık ve ölüm gerçeğini sorgulayan felsefi ve varoluşsal bir metindir.

Sanatçıyı Tanıyalım: Ferit Edgü (1936-2024)

·        İstanbul'da doğmuştur. 1950 kuşağı sanatçılarındandır. Küçürek hikâyenin Türk edebiyatındaki en önemli temsilcilerindendir. Eserlerinde varoluşçu felsefenin izleri (yalnızlık, bunalım, yabancılaşma, hiçlik) görülür. Hakkâri gözlemleri onun yazın hayatını derinden etkilemiştir.

·        Eserleri: Kaçkınlar, Bozgun, Av, Bir Gemide (Hikâye); Kimse, O / Hakkâri’de Bir Mevsim (Roman).