11.Sınıf Tarih Ders Notları

11. Sınıf Tarih Ders Notu

1. ÜNİTE: DEĞİŞEN DÜNYADA OSMANLI (1683-1789)

1.1. Osmanlı Devleti'nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri

· XVII. Yüzyılın İkinci Yarısında Fetihler: Köprülü Mehmed Paşa ve Köprülü Fazıl Ahmed Paşa dönemlerindeki ıslahatlarla fetih gücü yeniden canlandırılmıştır. Varad (1660), Uyvar (1663), Kamaniçe (1672) kaleleri alınmış, 1669'da Girit fethedilmiştir. Çehrin Seferi sonucunda imzalanan 1681 Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması, Osmanlı ile Rusya arasındaki ilk resmî antlaşmadır.

· II. Viyana Kuşatması (1683): Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Viyana'yı kuşatmış, ancak Lehistan Kralı III. Jan Sobieski komutasındaki müttefik kuvvetler karşısında Kahlenberg Muharebesi'nde yenilgiye uğramıştır.

· Kutsal İttifak Savaşları ve Karlofça Antlaşması (1699): Papalık öncülüğünde Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya'nın katılımıyla Kutsal İttifak kurulmuştur. Zenta yenilgisi sonrası imzalanan Karlofça Antlaşması ile Osmanlı, Hristiyan güçlere karşı ilk kez kalıcı olarak geniş çaplı toprak kaybına uğramıştır. 1700 İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi Rusya'ya bırakılmıştır.

· Prut Savaşı ve Antlaşması (1711): Demirbaş Şarl'ın (XII. Karl) Osmanlı'ya sığınması ve Rusların Karadeniz siyaseti nedeniyle çıkmıştır. Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa, Prut Nehri kıyısında Çar I. Petro'yu kuşatmış; imzalanan Prut Antlaşması ile Azak Kalesi geri alınmıştır.

· Osmanlı-Venedik Savaşları ve Pasarofça Antlaşması (1718): Venedik'in baskıları üzerine açılan savaş Avusturya'nın müdahalesiyle genişlemiştir. Petervaradin ve Belgrad'ın kaybedilmesi üzerine Pasarofça Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Osmanlı Orta Avrupa'dan çekilerek savunma durumuna geçmiştir.

· 1736-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşları ve Belgrad Antlaşmaları: Rusya ve Avusturya'ya karşı başarılar kazanılmış, Belgrad geri alınmıştır. İmzalanan Belgrad Antlaşmaları ile Karadeniz'de ticaret gemisi bulundurma hakkı sadece Osmanlı'ya bırakılmış, Avusturya ile yaklaşık 50 yıllık barış dönemi başlamıştır.

· 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı ve Küçük Kaynarca Antlaşması: Rusların Lehistan politikaları ve Karadeniz'e inme hedefleri nedeniyle çıkmıştır. Çeşme'de Osmanlı donanması yakılmış, Kartal Sahrası'nda yenilgi alınmıştır. İmzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım bağımsız olmuştur (dinî olarak halifeye bağlı kalmıştır). Ruslara kapitülasyonlar ve Ortodoksların koruyuculuğu verilmiştir. 1783'te Kırım Rusya tarafından ilhak edilmiştir.

1.2. Lale Devri'nin Devlet ve Toplum Hayatına Etkileri

· Lale Devri (1718-1730): Padişah III. Ahmed, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemidir. Barış odaklı siyaset izlenmiş, Avrupa başkentlerine geçici elçiler (Paris'e Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi) gönderilmiştir.

· Yenilikler ve Kültürel Hayat:

o 1727'de ilk Türk matbaası İbrahim Müteferrika ve Mehmed Said Efendi tarafından kurulmuştur.

o İstanbul'da kütüphaneler açılmış, çiçek aşısı uygulanmaya başlanmıştır.

o İlk düzenli itfaiye teşkilatı olan Tulumbacılar Ocağı kurulmuştur.

o Mimaride barok ve rokoko üslupları benimsenmiş, Kâğıthane'de Sadâbâd Kasrı inşa edilmiştir.

· Patrona Halil İsyanı (1730): Zevk ve sefa hayatı ile artan huzursuzluklar sonucu III. Ahmed tahttan indirilmiş, Damat İbrahim Paşa idam edilmiştir.

1.3. 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Etkileri

· 1755 Lizbon Depremi: 1 Kasım 1755'te Portekiz'de meydana gelen büyük deprem, yangın ve tsunamiyle büyük yıkım yaratmıştır. Bakan Pombal yönetiminde şehir Gaiola Pombalina adı verilen sismik korumalı yapılarla yeniden planlanmıştır.

· 1766 İstanbul Depremi: Sultan III. Mustafa döneminde gerçekleşen depremde binalar yıkılmış, kâgir bina yapımı zorunlu tutulmuş, narh uygulamalarıyla fiyat artışları önlenmeye çalışılmıştır.

1.4. Sanayi Devrimi'nin Meydana Getirdiği Siyasi, Sosyal ve Ekonomik Değişim

· Üretimin el emeğinden makine gücüne (buhar gücü) geçmesiyle fabrikalaşma ve kapitalist sistem doğmuştur.

· Kentleşme hızı artmış, burjuvazi ve işçi sınıfı gibi yeni toplumsal sınıflar ortaya çıkmıştır.

· İşçi hakları için sendikalaşma, Ludizm ve Chartist Hareket gibi tepkiler doğmuş, sosyalizm ve komünizm gibi ideolojiler gelişmiştir.

2. ÜNİTE: DÖNÜŞÜM SÜRECİNDE OSMANLI (1789-1908)

2.1. Fransız İhtilali'nin Devlet ve Toplum Hayatında Meydana Getirdiği Değişim

· Mutlak monarşinin baskıları, eşitsiz sınıf yapısı ve Aydınlanma filozoflarının fikirleriyle 1789'da başlamıştır. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi kabul edilmiştir.

· Milliyetçilik akımı çok uluslu imparatorlukları sarsmış; laiklik, demokrasi ve hukuk üstünlüğü gibi kavramlar evrenselleşmiştir.

2.2. 1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler

· Şark Meselesi: Osmanlı topraklarını paylaşma ve Türkleri Avrupa'dan çıkarma siyasetidir. Osmanlılar bu süreçte denge siyaseti uygulamıştır.

· Sırp ve Yunan İsyanları: Milliyetçilik etkisiyle Sırplar özerklik ve bağımsızlık kazanmış, Mora İsyanı sonrasında 1829 Edirne Antlaşması ile Yunanistan bağımsız olmuştur.

· Mısır ve Boğazlar Meselesi: Kavalalı Mehmed Ali Paşa isyanı uluslararası bir kriz yaratmış, Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) ile Boğazlar uluslararası statü kazanmıştır.

· Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) Fermanları: Kanun önünde eşitlik, can ve mal güvenliği sağlanmak istenmiş, ancak bu fermanlar Avrupalı devletlerin iç işlerine müdahalesini kolaylaştırmıştır.

· Kırım Harbi (1853-1856) ve Paris Antlaşması: Rusya'ya karşı kazanılmış fakat savaş masrafları nedeniyle ilk kez dış borç alınmıştır.

· Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet (1876): Genç Osmanlıların çabasıyla ilk anayasa ilan edilmiş, Meclis-i Mebusan açılmıştır.

· 93 Harbi (1877-1878) ve Berlin Antlaşması: Ağır yenilgi sonrası Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız olmuş, Kars, Ardahan, Batum Rusya'ya verilmiştir. Anadolu'ya yoğun göçler yaşanmıştır.

· Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi (1881): Dış borçların ödenememesi üzerine Osmanlı maliyesinin denetimini yabancılara bırakan idaredir.

2.3. 1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nde Bilim, Sanat ve Teknoloji Alanlarında Meydana Gelen Gelişmeler

· Eğitim ve Bilim: Mühendishane-i Bahri-i Hümayun ve Mühendishane-i Berri-i Hümayun açılmış, ilk sivil üniversite olan Darülfünun kurulmuştur. İlk resmî gözlemevi Rasathane-i Âmire (1868) faaliyete geçmiştir.

· Teknoloji: Demir yolları inşası (İzmir-Aydın, Hicaz demir yolu vb.) hızlanmış, telgraf hatları kurulmuş ve buhar güclü gemiler kullanılmaya başlanmıştır.

· Sanat ve Mimari: Dolmabahçe ve Beylerbeyi gibi Batı tarzı saraylar yapılmış, Sanayi-i Nefîse Mektebi (1883) ile Müze-i Hümayun kurulmuştur.

2.4. Osmanlı Devleti'nde Sanayileşme Çabaları

· Feshane ve Zeytinburnu Fabrikası gibi tesisler açılsa da kapitülasyonlar ve 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması ile ülkeye giren ucuz yabancı mallar yerli imalatı çökertmiştir.

· Sermaye yetersizliği, teknik eleman eksikliği ve dış borçlanma nedeniyle sanayileşme çabaları sınırlı kalmıştır.

3. ÜNİTE: SAVAŞLAR SARMALINDA OSMANLI (1908-1918)

3.1. 1908-1918 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nde Meydana Gelen Siyasi ve Askerî Gelişmeler

· II. Meşrutiyet'in İlanı (1908): Reval Görüşmeleri sonrası İttihat ve Terakki'nin baskısıyla Kanun-ı Esasi yeniden yürürlüğe konmuş, çok partili siyasi hayata geçilmiştir.

· 31 Mart Olayı (1909): Meşrutiyet karşıtı ayaklanma, Selânik'ten gelen Hareket Ordusu tarafından bastırılmış, II. Abdülhamid tahttan indirilmiştir.

· Trablusgarp Savaşı (1911-1912): Siyasi birliğini tamamlayan İtalya'nın saldırısı üzerine Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi Türk subayları gizlice bölgeye gitmiştir. Savaş sırasında Uşi Antlaşması imzalanmış, Trablusgarp İtalya'ya bırakılmıştır.

· Balkan Savaşları (1912-1913): Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ'ın Osmanlı'ya saldırmasıyla büyük toprak kayıpları yaşanmıştır. Edirne Bulgar işgaline uğramış, Enver Paşa'nın öncülüğünde Bâbıâli Baskını gerçekleştirilmiştir. Londra ve İstanbul antlaşmalarıyla Trakya'da sınır çizilmiş, Edirne geri alınmıştır.

· I. Dünya Savaşı (1914-1918):

o Üçlü İtilaf ve Üçlü İttifak blokları arasında çıkan savaşta Osmanlı Devleti Almanya ile gizli ittifak imzalamıştır. Goben ve Breslav (Yavuz ve Midilli) gemilerinin Karadeniz'de Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı savaşa dâhil olmuştur.

o Cepheler: Çanakkale (Deniz ve kara zaferi), Kafkas (Sarıkamış Harekâtı), Kanal, Irak (Kûtül’amâre Zaferi), Hicaz-Yemen (Medine Müdafaası), Filistin-Suriye ve Galiçya/Romanya (yardım cepheleri).

o Kafkas İslam Ordusu Nuri Paşa komutasında Bakü'yü kurtarmıştır.

o Savaş sonunda Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) imzalanmış, Anadolu'nun işgaline zemin hazırlanmıştır.

3.2. 1908-1918 Yılları Arasında Yaşanan Kitlesel Göç ve Salgınlar

· Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı neticesinde kaybedilen topraklardan Anadolu'ya yüz binlerce Türk ve Müslüman kitlesel olarak göç etmiştir.

· Göç yollarında ve büyük şehirlerde barınma sıkıntısının yanı sıra kolera ve tifüs gibi ölümcül salgın hastalıklar yayılmış, binlerce insan hayatını kaybetmiştir.

· Hilâl-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay) sağlık hizmetleri, karantina uygulamaları ve iaşe dağıtımında büyük fedakârlıklar göstermiştir. Devlet tarafından İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi çıkarılarak göçmenlerin yerleştirilmesi sağlanmıştır.

· Sevk ve İskân Kanunu (27 Mayıs 1915): Savaş ortamında cephe gerisinde isyan çıkaran ve düşmanla iş birliği yapan Ermeni komitacılara karşı çıkarılan geçici sevk ve iskân kanunudur. Göç sürecinde gerekli tedbirler alınmış, suistimal edenler yargılanmıştır.

3.3. Osmanlı Devleti'nin İnsanlık Tarihine Katkıları

· Pax Ottomana (Osmanlı Barışı): Hâkimiyet kurduğu çok uluslu coğrafyada adalet, hoşgörü ve dinî özgürlükleri güvence altına alarak uzun süreli barış ortamı sağlamıştır.

· Kültürel ve Sanatsal Etkiler: Mehter takımı Avrupa askerî müziklerini ve marşlarını etkilemiş; Türk halıları, İznik çinileri, kahve ve yemek kültürü Batı dünyasında büyük hayranlık (Turquerie modu) uyandırmıştır.

· Piri Reis'in dünya haritası ve Mimar Sinan'ın eserleri dünya mimari ve bilim mirasının zirveleri arasında yer almıştır

Lise Ders Notları