11.Sınıf Biyoloji Ders Notları
11.Sınıf Biyoloji Ders Notları WORD İndir

1.Ünite: İnsan Fizyolojisi - Dolaşım Sistemi

Dolaşım Sisteminin Görevleri:

Besin maddelerini, oksijeni, hormonları ve diğer gerekli maddeleri hücrelere taşımak.

Metabolizma sonucu oluşan atık maddeleri (karbondioksit, üre vb.) uzaklaştırmak.

Vücut sıcaklığını düzenlemek.

Bağışıklık sisteminin elemanlarını (akyuvarlar, antikorlar) taşıyarak vücudu savunmak.

Hormonları hedef organlara taşımak.

Dolaşım Sisteminin Yapısı:

Kan: Sıvı bağ dokudur. Plazma ve kan hücrelerinden oluşur.

Plazma: Kanın sıvı kısmıdır. Su, proteinler (albümin, globulin, fibrinojen), glikoz, amino asitler, yağlar, hormonlar, vitaminler, iyonlar ve atık maddeleri içerir.

Kan Hücreleri:

Alyuvarlar (Eritrositler): Oksijen ve karbondioksit taşınmasında görevli, çekirdeksiz (olgunlaşınca), kırmızı renkli hücrelerdir. İçlerinde oksijen taşıyan hemoglobin proteini bulunur.

Akyuvarlar (Lökositler): Bağışıklık sisteminde görevli, çekirdekli hücrelerdir. Farklı tipleri (nötrofil, lenfosit, monosit, eozinofil, bazofil) farklı savunma mekanizmalarında rol alır.

Kan Pulcukları (Trombositler): Kanın pıhtılaşmasında görevli, çekirdeksiz, küçük hücre parçacıklarıdır.

Kalp: Göğüs boşluğunda, akciğerlerin arasında yer alan, kas yapılı bir organdır. Dört odacıklıdır:

Sağ Kulakçık: Vücuttan gelen oksijensiz kanı alır.

Sağ Karıncık: Oksijensiz kanı akciğerlere pompalar.

Sol Kulakçık: Akciğerlerden gelen oksijenli kanı alır.

Sol Karıncık: Oksijenli kanı vücuda pompalar. Sol karıncık duvarı daha kalındır.

Kalp Kapakçıkları: Kanın tek yönde akmasını sağlar (kulakçık-karıncık arası: triküspit ve biküspit (mitral), karıncık-damar arası: yarımay kapakçıkları).

Kan Damarları: Kanın vücutta dolaşımını sağlayan boru şeklindeki yapılar.

Atardamarlar (Arterler): Kalpten kanı vücuda taşıyan damarlardır. Genellikle oksijenli kan taşırlar (akciğer atardamarı hariç). Duvarları kalındır ve elastiktir.

Toplardamarlar (Venler): Vücuttan kanı kalbe taşıyan damarlardır. Genellikle oksijensiz kan taşırlar (akciğer toplardamarı hariç). Duvarları atardamarlara göre daha ince ve daha az elastiktir. İçlerinde kanın geriye akışını engelleyen kapakçıklar bulunur (özellikle bacaklardaki toplardamarlarda).

Kılcal Damarlar (Kapillerler): Atardamarlar ve toplardamarlar arasında yer alan, çok ince duvarlı damarlardır. Madde alışverişinin (oksijen, besin, atık) gerçekleştiği yerlerdir.

Kan Dolaşımı:

Küçük Kan Dolaşımı (Akciğer Dolaşımı): Kalbin sağ karıncığından akciğer atardamarıyla akciğerlere giden oksijensiz kanın, akciğerlerde oksijenlenip akciğer toplardamarıyla kalbin sol kulakçığına dönmesidir. Amaç kanı oksijenlendirmektir.

Büyük Kan Dolaşımı (Vücut Dolaşımı): Kalbin sol karıncığından aorta ile vücuda pompalanan oksijenli kanın, kılcal damarlarda hücrelere oksijen ve besin verip karbondioksit ve atık alarak oksijensizleşmesi ve toplardamarlarla (alt ve üst ana toplardamar) kalbin sağ kulakçığına dönmesidir. Amaç hücrelere madde taşımak ve atıkları uzaklaştırmaktır.

Kan Basıncı: Kanın damar duvarlarına yaptığı basınçtır. Sistolik (kalp kasılırken) ve diyastolik (kalp gevşerken) olmak üzere iki değeri vardır. Yüksek ve düşük kan basıncı sağlık sorunlarına yol açabilir.

Lenf Dolaşımı:

Lenf Sistemi: Kan dolaşımına yardımcı olan, vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan bir dolaşım sistemidir. Lenf sıvısı, lenf damarları ve lenf düğümlerinden oluşur.

Lenf Sıvısı: Kılcal damarlardan sızan sıvı ve akyuvarları içerir.

Lenf Damarları: Lenf sıvısını taşıyan damarlardır. Tek yönde akış sağlar ve lenf düğümlerine doğru ilerler. İçlerinde kapakçıklar bulunur.

Lenf Düğümleri: Lenf damarları üzerinde yer alan, bağışıklık hücreleri (lenfositler) içeren yapılardır. Mikroorganizmaları ve yabancı maddeleri filtreler.

Lenf Dolaşımının Görevleri: Doku sıvısı dengesini sağlamak, bağırsaklardan emilen yağ asitleri ve gliserolü kana taşımak, vücudu mikroorganizmalara karşı korumak.

 

2.Ünite: İnsan Fizyolojisi - Sindirim Sistemi

Sindirim Sisteminin Görevleri:

Besinleri mekanik ve kimyasal olarak parçalayarak kana geçebilecek kadar küçük moleküllere (glikoz, amino asitler, yağ asitleri, gliserol) ayırmak.

Besinlerin emilimini sağlamak.

Sindirilemeyen atık maddeleri vücuttan uzaklaştırmak.

Sindirim Sisteminin Yapısı:

Sindirim Kanalı: Ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, anüs.

Yardımcı Organlar: Tükürük bezleri, karaciğer, safra kesesi, pankreas.

Sindirim Organları ve Görevleri:

Ağız: Besinlerin alınması, mekanik (çiğneme) ve kimyasal (tükürükteki amilaz enzimi ile karbonhidrat sindirimi) sindirimin başladığı yer.

Yutak (Farenks): Ağız ve burun boşluğu ile yemek borusu ve soluk borusu arasında bağlantıyı sağlar. Yutma refleksinde rol alır.

Yemek Borusu (Özofagus): Besinleri peristaltik hareketlerle (kasılıp gevşeme) mideye taşır.

Mide: Besinlerin geçici olarak depolandığı, mekanik (kas hareketleri) ve kimyasal (mide öz suyundaki pepsin enzimi ile protein sindirimi) sindirimin devam ettiği yer. Mide mukozası tarafından salgılanan hidroklorik asit (HCl) mikroorganizmaları öldürür ve pepsinojenin pepsine dönüşümünü sağlar.

İnce Bağırsak: Kimyasal sindirimin tamamlandığı ve besinlerin emiliminin büyük ölçüde gerçekleştiği yer. Üç bölümden oluşur: duodenum (oniki parmak bağırsağı), jejunum, ileum. Duodenuma karaciğerden safra, pankreastan pankreas öz suyu gelir.

Safra: Yağların mekanik sindirimini (emülsifikasyon) sağlar.

Pankreas Öz Suyu: Amilaz (karbonhidrat), lipaz (yağ), tripsinojen ve kimotripsinojen (protein) gibi enzimleri içerir.

İnce bağırsak yüzeyini genişleten villus (tümsek) ve mikrovillus (villüs üzerindeki küçük çıkıntılar) bulunur.

Kalın Bağırsak: Su ve elektrolitlerin emiliminin gerçekleştiği, sindirilemeyen atık maddelerin geçici olarak depolandığı ve dışkı haline getirildiği yer. Bağırsak florası (yararlı bakteriler) bulunur.

Anüs: Sindirilemeyen atık maddelerin (dışkı) vücuttan atıldığı açıklık.

Yardımcı Sindirim Organları ve Görevleri:

Tükürük Bezleri: Tükürük salgılar. Tükürük, besinleri nemlendirir, kayganlaştırır ve amilaz enzimi ile karbonhidrat sindirimini başlatır.

Karaciğer: Safra üretir, glikozun glikojen şeklinde depolanmasını sağlar, zararlı maddeleri etkisiz hale getirir (detoksifikasyon), protein metabolizmasında rol alır.

Safra Kesesi: Karaciğerde üretilen safrayı depolar ve gerektiğinde ince bağırsağa salgılar.

Pankreas: Pankreas öz suyunu (sindirim enzimleri ve bikarbonat iyonları içerir) ve hormonları (insülin, glukagon) salgılar. Bikarbonat iyonları ince bağırsaktaki asidik ortamı nötrleştirir.

Besinlerin Emilimi: Sindirilmiş besin moleküllerinin ince bağırsak villusları aracılığıyla kana veya lenfe damarlarına geçmesidir. Karbonhidrat ve proteinlerin yapı taşları kana, yağların yapı taşları lenfe damarlarına emilir.

Sindirim Sistemi Hastalıkları: Ülser, gastrit, reflü, kabızlık, ishal gibi çeşitli hastalıklar sindirim sistemini etkileyebilir.

 

3.Ünite: İnsan Fizyolojisi - Solunum Sistemi

Solunum Sisteminin Görevleri:

Atmosferden oksijeni alıp kana vermek.

Kandaki karbondioksiti alıp atmosfere vermek.

Vücudun pH dengesini düzenlemeye yardımcı olmak.

Ses oluşumuna katkıda bulunmak.

Solunum Sisteminin Yapısı:

Solunum Yolları: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu (trakea), bronşlar, bronşçuklar.

Akciğerler: Sağ ve sol olmak üzere iki tanedir. Alveol adı verilen çok sayıda hava keseciği içerirler.

Solunum Organları ve Görevleri:

Burun: Havanın alınması, ısıtılması, nemlendirilmesi ve filtrelenmesi.

Yutak (Farenks): Solunum ve sindirim yollarının kesişim noktası.

Gırtlak (Larenks): Ses tellerini içerir ve ses oluşumunu sağlar. Soluk borusunun girişinde bulunan epiglottis, yutkunma sırasında soluk borusunu kapatarak besinlerin akciğerlere kaçmasını engeller.

Soluk Borusu (Trakea): Kıkırdak halkalarla desteklenmiş boru. Havanın akciğerlere iletilmesini sağlar. İç yüzeyinde mukus salgılayan ve silia taşıyan epitel hücreleri bulunur.

Bronşlar: Soluk borusunun akciğerlere girince ayrıldığı iki ana kol. Akciğer içinde daha küçük bronşçuklara ayrılırlar.

Bronşçuklar: Bronşların akciğer içinde dallanmasıyla oluşan küçük hava yolları.

Alveoller: Bronşçukların sonunda bulunan, tek katlı epitelden yapılmış çok sayıda küçük hava keseciği. Gaz alışverişinin (oksijen ve karbondioksit) gerçekleştiği yerlerdir. Alveollerin etrafı kılcal damarlarla çevrilidir.

Soluk Alıp Verme Mekanizması:

Soluk Alma (İnhalasyon): Diyafram kası kasılır ve aşağı doğru hareket eder. Kaburgalar arası kaslar kasılır ve kaburgalar yukarı ve dışa doğru hareket eder. Göğüs boşluğunun hacmi artar, akciğerlerin hacmi artar ve iç basınç düşer. Atmosferdeki hava akciğerlere dolar.

Soluk Verme (Ekshalasyon): Diyafram kası gevşer ve yukarı doğru hareket eder. Kaburgalar arası kaslar gevşer ve kaburgalar aşağı ve içe doğru hareket eder. Göğüs boşluğunun hacmi azalır, akciğerlerin hacmi azalır ve iç basınç artar. Akciğerlerdeki hava dışarı atılır.

Gaz Alışverişi:

Alveollerde Gaz Alışverişi: Alveollerdeki oksijen yoğunluğu kandaki oksijen yoğunluğundan daha fazladır. Bu nedenle oksijen alveollerden kana difüzyonla geçer. Kandaki karbondioksit yoğunluğu alveollerdekinden daha fazladır. Bu nedenle karbondioksit kandan alveollere difüzyonla geçer.

Doku Kılcallarında Gaz Alışverişi: Kandaki oksijen yoğunluğu doku sıvısındaki oksijen yoğunluğundan daha fazladır. Bu nedenle oksijen kandan doku sıvısına ve hücrelere difüzyonla geçer. Hücrelerdeki karbondioksit yoğunluğu kandakinden daha fazladır. Bu nedenle karbondioksit hücrelerden kana difüzyonla geçer.

Solunumun Kontrolü: Solunum merkezi beyin sapında (omurilik soğanı ve pons) bulunur. Kandaki karbondioksit seviyesi, pH ve oksijen seviyesi solunum hızını ve derinliğini etkiler.

Solunum Sistemi Hastalıkları: Astım, bronşit, zatürre, verem, KOAH, akciğer kanseri gibi çeşitli hastalıklar solunum sistemini etkileyebilir.

 

4.Ünite: İnsan Fizyolojisi - Boşaltım Sistemi

Boşaltım Sisteminin Görevleri:

Metabolizma sonucu oluşan atık maddeleri (üre, ürik asit, kreatinin vb.) vücuttan uzaklaştırmak.

Vücudun su ve elektrolit dengesini düzenlemek.

Kanın pH dengesini düzenlemeye yardımcı olmak.

Kan basıncının düzenlenmesine katkıda bulunmak.

Boşaltım Sisteminin Yapısı:

Böbrekler: Bel bölgesinde, omurganın her iki yanında yer alan çift organdır. Kanı süzerek idrarı oluşturur.

Üreterler: Böbreklerde oluşan idrarı idrar kesesine taşıyan kanallar.

İdrar Kesesi (Mesane): İdrarı geçici olarak depolayan kas yapılı organ.

Üretra: İdrar kesesinde depolanan idrarı vücut dışına atan kanal.

Böbreğin Yapısı ve İşlevi:

Kabuk (Korteks): Böbreğin dış kısmıdır. Nefronların büyük bir kısmı burada bulunur.

Öz (Medulla): Kabuğun iç kısmıdır. Piramit şeklinde yapılar (böbrek piramitleri) içerir.

Havuzcuk (Pelvis): Öz bölgesinin iç kısmında yer alır. İdrarın toplandığı bölgedir.

Nefron: Böbreğin yapısal ve işlevsel birimidir. Her böbrekte yaklaşık bir milyon nefron bulunur. Temel kısımları:

Glomerulus: Kılcal damar yumağı. Kanın süzülmesinin gerçekleştiği yerdir. Bowman kapsülü ile çevrilidir.

Bowman Kapsülü: Glomerulusu saran çift katlı yapı. Süzüntüyü toplar.

Proksimal Tüp: Bowman kapsülünden sonra gelen kıvrımlı tüp. Glikoz, amino asitler, su ve bazı iyonların geri emiliminin büyük bir kısmı burada gerçekleşir.

Henle Kulpu: İnen ve çıkan kolları olan U şeklindeki tüp. Su ve tuzun geri emiliminde önemli rol oynar.

Distal Tüp: Henle kulpunun çıkan kolundan sonra gelen kıvrımlı tüp. Su, tuz ve bikarbonatın geri emilimi hormonların kontrolünde burada gerçekleşir.

Toplama Kanalı: Birden fazla nefronun distal tüplerinin birleştiği kanal. Suyun geri emilimi hormonların kontrolünde burada da devam eder ve idrar son şeklini alır.

İdrar Oluşumu: Üç temel olayla gerçekleşir:

Süzülme (Filtrasyon): Glomerulustaki kan basıncı etkisiyle su ve küçük moleküllerin (glikoz, amino asitler, tuzlar, üre vb.) Bowman kapsülüne geçmesi. Kan hücreleri ve büyük proteinler süzülmez. Oluşan sıvıya süzüntü denir.

Geri Emilim (Reabsorpsiyon): Bowman kapsülüne geçen süzüntüdeki